Yalan Söylediğimi Nasıl Anladın?

Yalan Söylediğimi Nasıl Anladın?

280
0
PAYLAŞ

Araştırmacı psikolog Dr. Paul Ekman, çalıştığı Columbia Üniversitesi’nde 40 yıl boyunca sürdürdüğü araştırmalarının sonunda bulgularını bir kitapta toplar ve özet olarak mikro ifadeler olarak nitelendirdiği çok hızlı ve yoğun yüz ifadelerinden insanların yalan söylediklerinin ve diğer duygularının anlaşılabildiğini ileri sürer.

Paul Ekman’ın bu kitabı Yalan Söylediğimi Nasıl Anladın? adıyla ülkemizde de yayımlandı. Kişiler arası iletişimde yalan, duyguların ifadesi ve psikolojisi konuları üzerine çalışmalar yürüten Kaliforniya Üniversitesi Psikiyatri Bölümü öğretim üyeliği yapan Paul Ekman kitabında çok kısa süren yüz ifadelerinden karşımızdaki insanın duygularını okumanın yollarını öğretiyor.

Dr. Paul Ekman, insanların yalan söyleme sebeplerini 4 ana grupta topluyor:

  1. İnsanlar en çok yakalanma korkusu, cezalandırılma sebebiyle yalan söylüyor.
    2. Birilerini herhangi bir zarardan kurtarma isteği de en çok başvurulan ikinci yalan sebebi.
    3. Seri şekilde söylenen yalanlarda etken olan diğer korkularsa özgürlüğünü, işini, parasını, ilişkisini, itibarını, hatta hayatını kaybetme korkusu.
    4. Diğerlerinin sevgi ve sempatisini kazanmak da bir başka yalan söyleme sebebi.

Ekman’ın yıllar süren gözlem ve araştırmalarının en önemli meyvesini insanların yalan söylerlerken farkına bile varmadan takındıkları ve göz açıp kapayıncaya kadar geçen kısa bir sürede yüzlerine akseden kısa ifadeler oluşturuyor. Saniyenin beşte birinden 25’te birine kadar bir hız aralığında gözlemlenebilen hızlı yüz mimiklerini mikro ifade olarak isimlendiren Ekman, bunları aslında kişinin gerçek duyguları ile ilgili sözsüz sızıntılar olarak nitelendiriyor.

Araştırmalarını sürdürdükçe mikro ifadelerin şayet aranan şey biliniyorsa yavaşlatılmış filmler olmadan da fark edilebileceğini öğreniyor. Zamanla, kısa bir eğitimle yalanlarla beraber bastırılmış ya da baskılanmış duyguları da gösteren mikro ifadeleri tespit etmenin mümkün olduğunu gösteriyor. Ekman’a göre son 20 yılda yaptıkları araştırmalar mikro ifadelerin kasti bir gizleme durumunda olduğu gibi duygunun bastırılmış olup kişinin ne hissettiğini bilmediği durumlarda da ortaya çıkabileceğini gösteriyor. Ancak pek çok insan bir görüşme sırasında ortaya çıkan ve sözler, ses tonlamaları, el kol hareketleri ile dikkat çekme yarışında olan mikro ifadelerin farkına varamıyor. Bunların gözden kaçırılmasının nedenlerinden birini Ekman karşımızdaki kişiyle konuşurken onun mikro ifadelerini takip etmek yerine, bir sonrasında ne diyeceğine odaklanmamız olarak gösteriyor.

Yalan söyleyen bir kişi yüzünü maskelemek ister. Gülümseme en sık görülen maskedir. Çünkü pek çok sosyal durumda, hoş olmayan duygular gülümsemeyle gizlenir.

Yalanla ilgili en açık ipucu, kişinin yaptığı ya da yapmayı planladığı şeylerle ilgili açıklamalarındaki çelişkilerdir. Ancak, doğru açıklamalarda da çelişkiler olabildiğinden dikkatli olmak gerekir. İnsanlar genelde karmaşık bir açıklamayı iki kere aynı şekilde anlatamaz. Yeniden anlatırken unuttukları kimi detayları eklemeleri ve çıkarmaları gerekir. Bu durum yapılan açıklamaların çelişkili gibi görünmesine neden olur.

Sadece yalan değil, diğer duygular da anlaşılabiliyor. Kızgınlık hissi baskı, gerilim ve harareti içerir. Bu esnada kalp atışı ve solunum hızlanır, kan basıncı artar ve yüz kızarır. Kızgın bir kişi konuşmuyorsa üst dişleri alttakilere doğru sıkıca bastırma ve çeneyi öne doğru itme eğilimi görülür. Kızgınlık esnasında dudakların kırmızı sınırı daralır ve dudak incelir. Bu engel olunması çok zor bir harekettir ve başka bir belirti olmadığı zaman kızgınlığı ele verir. Kızgınlık sırasında dudaklar inceldiğinden, dudakları ince olan birine suratsız, soğuk ve düşmanca diye yanlış tepkiler verebiliriz.

Ekman’ın karşısındaki insanın yalanını yüz ifadelerine bakarak anlamaya çalışanlara çok önemli bir de uyarısı var: “Karşınızdaki insanın mahremiyetine müdahale edilmiş hissetmemesi şart.”

Paul Ekman International Türkiye temsilcisi Sola Unitas Academy’de
ESaC – Emotional Skills and Competencies (Duygusal Beceriler ve Yetkinlikler)
ETaC – Evaluating Truthfulness and Credibility (Doğruluğu ve Güvenilirliği Değerlendirmek) eğitimleri Türkçe olarak verilmektedir.

BİR CEVAP BIRAK