SİBER PSİKOLOJİ

SİBER PSİKOLOJİ

256
1
PAYLAŞ

İnternet; Dünya genelindeki bilgisayar ağlarını ve kurumsal bilgisayar sistemlerini birbirine bağlayan elektronik iletişim ağıdır. Günümüz hayatının vazgeçilmez parçası olan internet aslında çok kısa bir geçmişe sahiptir.

Dünya bildiğimiz anlamda internetle yani www – World Wide Webdeneyimi ile 1991’de tanıştı. 1994’te gelindiğinde site sayısı 10 bine, host sayısı ise 3 milyona ulaşmıştı. Bugün Dünya üzerinde 2.5 milyardan fazla insan internet kullanmakta, bu kullanıcıların 1.8 milyardan fazlasının sosyal medya ağlarına hesabı bulunmaktadır. Türkiye’de ise 35 milyonun üzerinde internet kullanıcısı, 36 milyon aktif Facebook hesabı var. (Sahte hesaplar dahil). Günde ortalama 4.9 saatimizi kişisel bilgisayarlar üzerinden, 1.9 saatimizi mobil cihazlar aracılığıyla internette harcıyoruz. Bunun günde ortalama 2 saat 32 dakikasını sosyal medyada geçiriyoruz. (1)

SOSYOLOJİK AÇIDAN İNTERNET

 Sosyolojik açıdan bakıldığında internet iletişim teknolojilerine yaklaşım iki ana grupta incelenebilir: (2)

 Liberal Yaklaşım: Bu görüşe göre ilerleme ancak bilgi ile olabilir. Liberal yaklaşımın öngörüleri aşağıdaki gibidir.

• Demokratik bir toplumun alt yapısını yeni iletişim teknolojileri oluşturacaktır.

• Toplumsal hastalıklar, bilginin artışı ve serbestçe dolaşımı ile yok edilecektir.

• Verimlilik artacak ve bu artış insanlara büyük ölçüde zaman kazandıracaktır. İnsanlar bu zamanlarını kültür, eğitim, sanat gibi iş dışındaki alanlarda değerlendirebileceklerdir.

• Internet sosyal olamayan insanları daha aktif ve katılımcı bir ortama çekerek sosyalleştirecektir. Bastırılmış duygular kimlikten kopuk ve alabildiğine özgür olan bu ortamda ortaya çıkacak, insanlar gerçek hayatta konuşamadıkları, paylaşamadıkları düşüncelerini, burada görülme ve tanınma riski taşımadığından dolayı rahatlıkla belirtebilecektir.

Eleştirel Yaklaşım: Bu yaklaşımı savunanlar gelecekte teknolojinin insanın önüne geçeceğini düşünmektedirler. Eleştirel yaklaşımın öngörüleri aşağıdaki gibidir.

• Internetin, yanlış ve kötü amaçlı kullanımı sonucu insanlar asosyalleşmektedir. Internet’in toplumdan kopuk ve uzak, yalnızlaştırıcı bir etkisi bulunmaktadır. Konuşmak yerine mesaj atmayı tercih eden, iletişimi sadece bilgisayar üzerinden sağlayan kişilerin çoğalmasının insan

ilişkilerini zamanla yok edebilecektir.

• Sanal ortamda izlenebilmenin mümkün olmasından dolayı gelecekte bir gözetim toplumuna dönüşmesi olasıdır.

• Insanlığın teknoloji üzerindeki denetim gücünü giderek kaybetmesi de önemli sorunlara yol açabilecektir.

İNTERNETİN YARARLARI

“Bilgi, iki çeşittir; birincisi konuyu bilmek, ikincisi o konuyu nereden öğreneceğini bilmek.”

 Samuel Johnson

İnternet, birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır ve insanların her geçen gün gittikçe artan “üretilen bilgiyi saklama, paylaşma ve ona kolayca ulaşma” istekleri sonrasında ortaya çıkmış bir teknolojidir. Bu teknoloji yardımıyla pek çok alandaki bilgiye insanlar kolay, ucuz, hızlı ve güvenli bir şekilde erişebilmektedir (3).

Çağımızın en güçlü kitle iletişim kaynaklarından biri olan bilgisayarlar ve yaşamımıza birden bire giren internet, bugün bilgilenme, işlem yürütme, haberleşme, eğitim ve eğlence fonksiyonlarıyla hayatımızın ayrılmaz bir parçası olmuştur. Günümüzde bilgisayar ve internet kullanımı sadece erişkinlere ait değil; aynı zamanda çocukların da kullanımındadır. Çocuklar  bilgisayar ile küçük yaşlarda tanışmakta; evde ve okulda, gerek ödevleri için gerek eğlence için bilgisayardan yoğun bir şekilde istifade etmektedir. Bu açıdan bakıldığında çocuklar, teknolojiyi iyi kullanan ve onu ileriye taşıyacak etkenlerin başında gelmektedir. Bilgisayar ve internet doğru ve denetimli kullanıldığında  çocukların gelişimi, öğrenimi ve zekası için katkı yapar. Ancak çocuğun ilk tanışması bir eğitmenle olmalı ve yaşının gerektirdiği oranda yavaş yavaş öğrenmelidir.

Doğru ve kontrollü kullanıldığında internetin hayatımıza kattığı kolaylıklar ve yararları şöyle sıralanabilir;

·     Bilgiye ulaşmayı sağlar.

·     Bilgiye hızlı ulaşmayı sağlar.

·     Gidemediğimiz göremediğimiz her yer hakkında bilgi edinmemizi sağlar.

·     Film, müzik ve videolar sayesinde eğlenceli vakit geçirmemizi sağlar.

·     Sosyal iletişim siteleri sayesinde yeni dostluklar ve paylaşımlar edinmemizi sağlar.

·     Bilgi ve görsel anlamda en hızlı iletişim aracıdır.

·      İnternet, ülkeleri ve insanları birbirine yaklaştıran iletişim aracıdır.(4)

           

 Bir başka bakış açısıyla internet;

*İnternet kullanımı bireylerin yaratıcılıklarının geliştirilmesine katkı sağlar.

*Eleştirel düşüncelerinin geliştirilmesinin bir sonucu olarak toplumsal olaylara farklı bakış açısıyla bakmayı öğrenebilirler.

* İnternet bireylerin hayal güçlerinin geliştirilmesinde ve düşünce anlamında daha üretken olmaları konusunda bireylere yardımcı olmaktadır.

* Bireylerin karşılaştıkları sorunlara karşı pratik çözümler geliştirebilmelerine yardımcı olabilmektedir.

* İnternet uygun ve belirli saatler içerisinde kullanıldığı takdirde çocukların araştırırken öğrenmelerini de sağlamaktadır.

Özellikle internetin en yenilikçi iletişim araçlarının başında geldiğini kabul edersek; birçok araştırmacının internet kullanıcılarının psikolojik ve davranışsal eğilimlerini kullanımlar ve doyumlar perspektifi altında incelemiş olmaları doğaldır. Bu bağlamda aşağıdaki tabloda 1996-2007 yılları arasında insanların interneti neden kullandıkları ve bu kullanımdan elde ettikleri doyumlar üzerine yapılmış bazı araştırmalardan seçilmiş bir tipoloji yer almaktadır.(5)

Geçen 11 senede yapılan araştırmaların sonuçları incelendiğinde, insanların birçok faktör doğrultusunda internete yöneldikleri ortaya çıkmaktadır. Özellikle bilgilenme ve eğlence bütün araştırma sonuçlarında ortak olan iki motivasyon durumundadır.

İNTERNETİN ZARARLARI

Evet internet, bir bilgi paylaşım ağıdır ve bilgi paylaşımının kolay tüketilebilir olması çok olumlu gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Öte yandan çok önemli olumsuz neticelerin doğmasına da sebep olmuştur. Bir yandan internet ve bilgisayar oyunları özellikle çocuk ve gençlerin bilgiye ulaşmalarını, araştırma yapmalarını, problem çözme, yaratıcılık, kritik düşünme gibi kişisel gelişimlerini destekleyen teknolojik bir mucize olarak değerlendirilirken diğer yandan aşırı, kontrolsüz, amacı dışında ve bilinçsiz kullanım yönü ile kaygılara ve korkulara neden olarak, kişisel becerilerin gelişmesini negatif etkilediği düşünülmektedir.  

Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir çalışmada gençlerin % 89’unun bilgisayar kullandığı, % 61’inin ise internette gezinti yaptığı saptanmıştır. Aynı çalışmada gençlerin % 14’ünün bilgisayarda yaptıkları şeyleri anne ve babalarına söylemek istemedikleri belirlenmiştir.(6)

Prof. Dr. Bengi Semerci resmi internet sitesinde yayımladığı yazısında internetin bilinen temel altı tane olumsuz etkisi olduğunu bildirmiş. Şöyleki;

1-Bağımlılık: Çocuğun dış dünyadan kopup, tüm bağımlılıklarda olduğu gibi bilgisayar ve internet için diğer sorumluluklarını ihmal etmesidir. Yarattığı sanal dünya içinde kaybolan çocuğun gelişimi olumsuz etkilenir ve sosyal yaşamdan kopar. Kişilik gelişimi sağlıklı olmaz. Yine tüm bağımlılıklarda olduğu gibi ilk yapılması gereken, bilgisayardan uzak tutmaktır.Sonra yeni ilgi alanları oluşturmak, sosyal çevreyi oluşturmak sorunu çözebilir.

2-Şiddet ve Cinsellik: Yaşıyla uygunsuz sitelere girme, istemeden olsa da algılayamayacağı, daha da kötüsü yanlış algılayacağı görüntülerle karşılaşması sorundur. Bunun engellenmesi için sık kontroller yapılması, güvenlik programları yüklenmesi, kullanım sırasında çocuğa eşlik edilmesi çözüm olabilir.

3-Kontrolsüz alışveriş: Alışveriş sitelerinden çocuklara cazip gelecek oyun, oyuncak ve diğer şeylere kolay ulaşabileceğini düşünen çocuk bunları satın almak istemektedir. Ailesinin kredi kartını kullanma sık rastlanır. Bu nedenle çocuğun uyarılması, kredi kartı numarasını vermesinin sakıncalarının anlatılması gereklidir.

4-İçki, sigara ve uyuşturucuya özendirme: Bazı sitelerin amacı budur.Denetimi şarttır.

5-Haberleşme: Bilinen adıyla chatleşme zaman açısından sorun yaratmaktadır.Bundan daha önemlisi yabancı kişilerle yapılan görüşmelerin getireceği risklerdir. Yaşlarını belirtmeyen çocuklar daha büyük insanlarla uygun olmayan konuşmalra yapabilirler. Çocuk pornografisinin, hırsız ya da diğer sorunlu insanların haberleşmesine katılabilirler. Bu nedenle denetim şarttır. Çocuklara chat odalarının, bilgisayarın sokağı olduğu, tıpkı sokakta olduğu gibi, yabancılarla konuşmamaları, onların yanlarına gitmemeleri, aileye ve eve ilişkin bilgi vermemeleri tembihlenmelidir.

6-Hacker yetişmesi: Bu son zamanların sorunudur. Tüm zamanını bilgisayarda geçiren çocuk, başarıyı ve macerayı da orada aramakta, girmemesi gereken sitelere girerek, ya da zarar vererek yasalarla başını derde sokmaktadır.

PEKİ NE YAPMALIYIZ ..?

Doç. Dr. Itır TARI CÖMERT ve Doç. Dr. Sinan Mahir KAYIRANın Ekim-2010 tarihli Çocuk Dergisinde yayınlanan Çocuk ve Ergenlerde İnternet Kullanımı’ yazısında internetin olumsuzluklarından çocuk ve ergenleri korumak için yapılması gerekenler detaylıca açıklanmıştır(6):

• Ebeveynler çocuklarına bilgisayar ve internet erişimi sağladıklarında görevlerinin bittiğini düşünmemeli, internette meydana gelen tehlikelerden korumak için internet ve bilgisayar kullanımını en azından “ev içi denetleme” yapabilecek seviyede öğrenmeleri gerekmektedir.

• Çocukların, bilgisayar ve internet ile hangi yaşta tanışmaları gerektiği ve hangi program ve oyunların çocuklarının gelişimine olumlu etki yaptığını araştırılmalı ve buna göre davranılmalıdır.

• Ergenler ve çocuklar için internete giriş ve çıkış saatleri takip çizelgesi yapılmalıdır. Çocuğun tüm uğraşı yalnızca bilgisayar ve internet olmamalıdır.

• Anne ve baba çocuğuna, küçük yaşlardan itibaren iyi bir boş zaman faaliyeti vermelidir. Sanal ortamın, doğal ortamın sınırlarını geçmemesine dikkat edilmelidir.

• Çocukların arkadaşlarıyla özellikle doğal yollardan görüşmelere yönlendirilmeli, onlara bu konuda yeni olanaklar sağlanmalıdır. Sanal kütüphaneler kullanılırken gerçek kütüphaneler rafa kaldırılmamalı ve kitap okuma alışkanlıkları kaybedilmemelidir.

• Ebeveynler, bilgisayar oyunlarını; çocuğun evde yaramazlık yapmaması, kendilerini rahatsız etmemesi ve onları oyalaması için gerekli bir araç olarak görmemelidir. Zaman zaman çocuklarıyla bilgisayar oyunlarını birlikte oynamalıdır.

• Oynanan oyunların, üstün ve zayıf yanlarını aile içerisinde tartışmalı, eksik yönlerini eleştirmeli, çocuklara kişilik katkılarının olup olmadığını değerlendirmelidir.

• Oyun zamanlarını belirlemeli ve çocukların bu sürelere uymasını sağlamalıdır. Çocuklarına internette vakit geçirme ve internet kafe ziyaretlerini azaltma konusunda katı kısıtlamalar ve cezalar vermek yerine onlarla karşılıklı konuşmayı ve ikna yolunu seçmelidir.

• Çocuklarını pornografik içerikli veya kumar oynanan internet sitelerini ziyaret ederken görürlerse, onları azarlamamalı, yaptığının yanlış olduğu ve kendisine zarar vereceği yönünde karşılıklı olarak konuşmalıdır.

• Toplumumuzun yeni tanıştığı internetin sayısız yararları vardır. İnternetin kısa sürede benimsenmesi ve günlük yaşamımızdaki yeri bunun bir göstergesidir. Bilgi toplumunun önemli bir parçası olacak çocuk ve gençlerin, sanal risklere karşı önlem alması, hem kendilerinin hem de toplumun geleceği açısından önemlidir.

            “Çocuklar her türlü ihmal ve istismardan korunmalı, Onlar her koşulda yetişkinlerden daha özel ele alınmalıdır.”

                                                                                         Mustafa Kemal Atatürk             

                                                                                                           

KAYNAKLAR

1.     Global Digital Statistics, 2014

2.     Marmara İletişim Dergisi, Sayı 15, Temmuz 2009, Sayfa 50,İstanbul Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi

3.     Bilgisayar ve teknoloji rehberi. Alınma tarihi Eylül 2010 http://www.bilisimterimleri.com/bilgisayar_bilgisi/bilgi/12.html

4.     http://mebk12.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/31/01/723228/icerikler/internetin-yararlar-ve-zararlar_581850.html

5.     Kırgızistan’da Üniversite Gençliği ve İnternet: Bir Kullanımlar ve Doyumlar Araştırması, 2009,Sayfa 16-17, Bünyamin Ayhan-Şükrü Balcı http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423873203.pdf

6.     Çocuk ve Ergenlerde İnternet Kullanımı, Çocuk Dergisi 10(4):166-170, 2010, Itır TARI CÖMERT , Sinan Mahir KAYIRAN 

7.     http://www.bengisemerci.com/bilgisayar-internet-ve-televizyon/

 

 

1 YORUM

  1. Bu çok Güzel ve doyurucu yazıyı Atatürk’ün sözüyle tamamlamış olmanız ayrıca etkileyici. Ellerinize sağlık sevgili Lale Çıkışır Özyapar.

Comments are closed.