Başkası Adına Utan-ma

Başkası Adına Utan-ma

56
0
PAYLAŞ

Tweety&Sylvester izlediyseniz bu çizgi dizide sıklıkla duyduğunuz cümlelerden biride “Utan Sylvester utan! “dır.

Zalim Sylvester , kendini Tweety’yi yemeye adamış bir kedi. Tüm bölüm boyunca yemek için binbir oyun kurar ve tam yakalamaya ramak kala elinden şemsiyesi eksik olmayan nine gelir ve “Utan Sylvester utan!  cümlesi yankılanır. Çocukken ne doğru gelirdi bu cümle. Zalim kedi bu tatlı kuşu yemek istemeye utanmıyor musun?

Oysa Slyvester bir kedidir ve kendi doğasına en uygun hareket içindedir. Kuş avlamak J

Utanmak tüm toplumlarda kendine yer bulmuş bir duygu. Bilim insanlarına göre utanmak evrimsel süreçte ortaya çıkmış ve atalarımız için önemli bir işlevi varmış.

Montreal Üniversitesi ve UC Santa Barbara Evrimsel Psikoloji Merkezi’nden bir grup araştırmacının yaptığı çalışma sonucunda,

‘Aşevleri, polis merkezleri, hastaneler ve sigorta kurumlarının var olmadığı bir dünyada yaşayan atalarımızın, sergileyecekleri davranışların ileride kendilerine ne gibi sonuçlar doğuracağını iyi değerlendirmeleri gerekiyordu” diyor araştırmacının yürütücülerinden birisi olan, Montreal Üniversitesi’nden Dr. Daniel Sznycer ve ekliyor: “Utanma hissi diğerleri tarafından dışlanmamıza neden olabilecek davranışlardan kaçınmamıza yardımcı olan içsel bir sinyaldir.”’

Atalarımız avcılık ve toplayıcılıkla hayatını sürdüren dolayısıyla topluluk olarak yaşayan gruplardı. Güvende olmak, temel ihtiyaçlarını gidermek için birbirlerinin desteğine ve onayına ihtiyaç duyuyorlardı. Dolayısıyla UTANMAK  grubun onaylamayacağı davranış ve düşünceler karşısında yerini koruyabilmek için geliştirilen bir duygu olarak yerini buldu.

Taş devrinden yapay zekanın konuşulduğu bir çağa gelmişken halen tüm toplumlarda kendine önemli yer bulan duygulardan birisi olmaya devam ediyor. İnançlarda, kültürlerde kuralları koymak adına varlığına kıymet verilen bir duygu.

Bir şeyin utanılacak olup olmaması etik olup olmamasından çok toplum tarafından kabul görüp görmemesiyle ilgili. Aksi halde doğru olduğunu bilmemize rağmen toplum tasvip etmediği için utandığımız bu kadar çok şey olmazdı!

O zaman akıllara şöyle bir soru geliyor, Bu duyguya sahip mi çıkmalı yoksa kapı önüne mi koymalı?

Utanmanın hem olumlu hem olumsuz tarafları mevcut.

Genelde utanmaktan hoşlanmıyor olsak da geniş perspektiften bakıldığında yapılan araştırmalar insanların utanan kişilere daha çok güven duydukları ve kabullendikleri yönünde. Aynı zamanda utanmak toplumsal olarak uyulması gereken bazı kuralların hep belirgin olmasını sağlar. Bu düzenin devamına yardımcı olur. Dolayısıyla utangaç olduğumuz için kendimize yüklenmemize gerek yok.

Ancak her şeyde olduğu gibi bu duygunun fazlası yaşamımızı felç edebiliyor. Utangaçlığımız yüksekse topluluk içine girmekten, bildiklerimizi söylemekten, istediğimiz bir organizasyonda görev almaktan, sevdiğimize açılmaya, becerilerimizi saklamaktan, görünmez olmaya  kadar geniş bir yelpazeyle duvarlar örmemize sebep olabiliyor.

Sahip olduklarımızdan veya olmadıklarımızdan utanmak yetmezmiş gibi  birde başkaları adına da utanç yaşıyoruz!

Yoksa başkası adına da utanç mı duyulurmuş deyip gülenlerden misiniz?

Almancada kendine yer bulmuş ve bizde karşılığı olmayan ama sıkça yaşadığımız bir durum “Fremdschämen” yani başkası adına utanmak.

Bu kelimeyi düşündüğünüzde aklınıza hemen yakın çevrenizden kişiler, yaşadığınız toplum… geliyorsa bence sizde bu kelimeyi sevdiniz.

Çünkü bu kelimeyi ilk okuduğumda aklıma gereksiz yere kendime kızdığım, yüklendiğim anlar ve üzerine düşünmek adına bu yazıyı yazmak geldi.

Başkası adına utanıyor olmanın nedeni ne olabilir,hiç düşündünüz mü ?

Kendini utandığın kişiyle özdeşleştiriyor olabilir misin?

Yoksa “ Nasıl olurda böyle birini seçmişim? “ diye kendine mi kızıyorsun?

Eğer öyleyse kendinize yüklenmek yerine birde şu pencereden bakmaya ne dersiniz?

Karşılaştığınız durum gerçekten utanılmasını gerektiren bir yanlışı içerse bile bu yanlış size ait değildi.

Utanmana sebep olan yerleşik inançların olabilir mi?

Oluşan durum kişiyle ilgili yeni farkındalıklara sebep olduysa utanmak yerine ilişkinizin size kattıklarını tartmak için kullanmak daha faydalı olmaz mıydı?

Karşında kişiyi olduğu haliyle kabullendiğini hayal ettiğinde hislerinde ne gibi değişiklikler oluyor?

Artık başkaları adına utanmak istemiyorum diyorsan,  kendini bu duyguyu yaşarken yakalamaya özen gösterip “Başkası hesabına niye utanıyorum? “, sorusuyla değişim sürecini başlatmaya ne dersin?

İlknur Akbulut